Szczegóły

Kategoria: Zgromadzenie Sióstr Służebniczek NMP

Super User

Odsłony: 770

Ochronka prowadzona przez siostry służebniczki została oficjalnie utworzona 20 I 1873 r., ufundowana przez hr. Helenę Dembowską, żonę Zygmunta. Jej starania o przybycie sióstr rozpoczęły się już rok wcześniej, a pod koniec października 1872 r. Helena uzyskała zgodę i błogosławieństwo biskupa przemyskiego oraz matki generalnej na utworzenie placówki. Z powodu choroby nie udało się jej otworzyć ochronki w połowie listopada 1872 r., jednak w liście z 25 XII 1872 r. Helena zaprosiła siostry do Kosienic, pisząc, że wszystko jest już gotowe. Głównym celem, jaki przyświecał fundatorce, było prowadzenie ochronki oraz utrzymanie we wsi polskości. Na potrzeby ochronki wybudowano niedaleko pałacu osobny budynek z pełnym wyposażeniem. Ponadto rodzina Dembowskich zobowiązała się do regularnego wypłacania pensji 3 siostrom. Zobowiązanie było wykonywane aż do 1914 r., we wspomnieniach jednej z sióstr z tego roku jest bowiem uwaga, że pieniądze dla nich, które miał dzierżawca Schlesinger, przejęli Rosjanie.
Siostry z Kosienic opuściły placówkę po zakończeniu pierwszego oblężenia, tj. na początku października 1914 r. i wyjechały najpierw do Komborni, a później do Starej Wsi. Po nich na krótki czas przyjechały tutaj siostry z placówki w Tapinie (którą musiały opuścić z powodu wejścia Rosjan) i gościły w ochronce do ok. 20 XI 1914 r. Po zakończeniu działań wojennych prawie nieuszkodzony budynek ochronki został wyremontowany i zajęty przez dzierżawców na budynek mieszkalny. Zapewne zabrakło pieniędzy na pensje dla sióstr, w związku z tym siostry służebniczki już tam nie wróciły. Ponownie siostry przyjechały do Kosienic dopiero 19 IX 1929 r., na kilkakrotne prośby ks. Jana Swóła (pierwszy list nosi datę 15 IV 1929 r.) i dzięki dużej życzliwości bpa Anatola Nowaka. Początkowo siostry zamieszkały w domu darowanym przez Michała Kaczmarza (zmarł w 1914 r.), którego ostatnią wolą było, aby dom i grunt przeznaczyć na rzecz zgromadzenia. Dom był drewniany i bardzo zniszczony, a siostry mieszkały w trudnych warunkach. Oprócz domu otrzymały 2,5 morga pola, którego jednak, ze względu na stosunki własnościowe, nie mogły prawnie przejąć i później je sprzedały.

Pierwszy list Heleny Humnickiej z dnia 1 XI 1872 r. do matki przełożonej informujący o stanie przygotowań do otwarcia ochronki w Kosienicach (Archiwum Główne Sióstr Służebniczek AKGS IV 72/3).	List Heleny Humnickiej z dnia 25 XII 1872 r. do matki przełożonej zapraszający siostry do Kosienic (Archiwum Główne Sióstr Służebniczek AKGS).

 Otrzymały natomiast aktem notarialnym z 26 X 1929 r., od Ignacego Dembowskiego (syna fundatorki Heleny Humnickiej) 8 morgów pola, co zapewniało im stałe utrzymanie. Ochronka nosiła nazwę „Ochronka pod wezwaniem św. Heleny – im. Heleny z hr. Humnickich Dembowskiej w Kosienicach”. Siostry miały zajmować się wychowaniem młodzieży pozaszkolnej i dziećmi przedszkolnymi, opieką nad chorymi oraz utrzymaniem kaplicy i kościoła. W tym czasie podjęto decyzję o budowie nowego domu i wkrótce powołano Komitet Budowy Ochronki, któremu patronował kosienicki proboszcz. Budowę, w miejscu dzisiejszej lokalizacji, rozpoczęto 4 VI 1932 r. Kamień węgielny poświęcił ks. proboszcz Jan Swół w dniu 6 VI 1932 r. Początkowo proboszcz pragnął, by ochronka była bliżej kaplicy, w ogrodzie plebańskim, ale ostatecznie powstała na gruntach sióstr. Drewniany dom w stanie surowym zakupiono w Pruchniku (za sumę 3550 zł), a posadowiono w grudniu 1932 r., na przygotowanych wcześniej fundamentach. Kamień na fundamenty pozyskano bezpłatnie od wojska z rozbiórki fortu w Ujkowicach. Gruz ten przetransportowała dzierżawczyni Anna Kasprzycka. Dom oddano do użytku 29 I 1933 r. Dzięki hojności hr Ignacego Dembowskiego siostry otrzymały w gotówce 4500 zł oraz 12 kubików drewna.

Fragment listu ks. J. Swóła z 10 VII 1929 r. do siostry przełożonej, w sprawie powrotu sióstr służebniczek do Kosienic (Archiwum Główne Sióstr Służebniczek AKGS).	Rysunek ochronki z 1933 r. Rysunek wykonany przez siostrę przełożoną, R. Dzikiewicz (Archiwum Główne Sióstr Służebniczek APPS, 38, 2).

Dodatkowego wsparcia w kwocie 2300 zł udzielił biskup Anatol Nowak, przeznaczono je m.in. na blachę i piece. Na dokończenie budowy uzyskały siostry pieniądze ze sprzedaży domu, w którym wcześniej mieszkały. Pierwszą siostrą przełożoną była siostra Anna Ćmielewska. W 1935 r. do ochronki uczęszczało 29 dzieci, a w 1939 r. już 48 dzieci; w czasie II wojny 1940 r. – przeciętnie 25 dzieci, 1947 r. – 40 dzieci. W 1939 r. siostry prowadziły oprócz stałych obowiązków kurs kroju i szycia (16 uczennic), Stowarzyszenie Młodzieży Żeńskiej (założone prawdopodobnie w 1932 r., dla 18 dziewcząt), Stowarzyszenie Kobiet (12 kobiet), grupę teatralną. Siostra organistka uczyła młodzież śpiewu kościelnego. W lipcu i sierpniu 1943 r. siostry dożywiały dzieci w ramach współpracy z Polskim Komitetem Opiekuńczym w Przemyślu. Przez cały czas istnienia placówki w Kosienicach stale przebywało od 2 do 4 sióstr: 1929 r. – 2, 1939 r. – 3, 1945 r. – 2, 1975 r. – 4, 1998 r. – 3, 2020 r. – 2 siostry. W czasie II wojny światowej, od 12 września do końca listopada 1939 r., w domu sióstr stacjonowali żołnierze niemieccy. W 1941 r. nocowało tam łącznie do 50 żołnierzy, którym siostry często musiały przyrządzać posiłki. Siostry zakonne mimo zagrożenia nie ustawały w modlitwie O Wolną Ojczyznę. W ich Kronice pojawia się zapis dokonany w czasie stacjonowania Niemców, który najlepiej charakteryzuje ówczesne nastroje: „Przywróć nam Matko Boża wolność Ojczyzny”. Z drugiej jednak strony Niemcy, którzy stacjonowali w ochronce, byli „normalnymi” ludźmi. Płacili za jedzenie, pomagali w młóceniu zboża a nawet obsiali pszenicą jeden kawałek pola . Co niedzielę chodzili na mszę świętą i śpiewali w czasie sumy. Część z nic była Ślązakami polski go pochodzenia a niektórzy byli rodowitymi Austriakami. Również we wrześniu 1941 r. przebywający żołnierze chętnie pomagali przy pracach w polu. Jak podkreślano w Kronice , byli dla sióstr bardzo grzeczni  i uprzejmi. Zajęcia z dziećmi wznowiono w kwietniu 1943 r.  W 1944 r przez dwa miesiące w ochronce zakwaterowano uciekinierów ze Lwowa, dzięki czemu nie wprowadzili się do niej żołnierze Armii Czerwonej .

Zdjęcie ochronki z 1963 r. (Krosnowska D., Mazur A. 1963. Krótka historia poszczególnych domów prowincji przemyskiej. Archiwum Główne Sióstr Służebniczek)	Dom Sióstr Zgromadzenia NMP, 2020 r.

W 1950 r. ochronka została przekształcona w przedszkole „Caritas” Niestety nowa władza ludowa nie widziała potrzeby edukacji dzieci przez zgromadzenie zakonne i 4 X 1962 r. odebrano siostrom prawo do prowadzenia przedszkola i wprowadzono świecki personel. Jednak przez cały czas do ochronki przyprowadzane były przez rodziców dzieci, a siostry wykonywały normalną pracę wychowawczą. Ponownie status przedszkola uzyskały siostry w 1994 r., przyjmując nazwę Przedszkole Sióstr Służebniczek pw. Edmunda Bojanowskiego, jednak z niezrozumiałych przyczyn siostry nie nawiązały do pierwotnej nazwy związanej z Heleną Humnicką. Oprócz zajmowania się pracą wychowawczą siostry opiekowały się kościołem i kaplicą, dbały o czystość bielizny kościelnej, służyły chorym podstawową opieką medyczną, prowadziły kursy kroju i szycia oraz haftu i tkactwa, a organistka prowadziła chór i scholę. W 1973 r. w stulecie pobytu sióstr w Kosienicach ustawiono przed ich domem figurę Matki Bożej Niepokalanej. Z Kosienic do zgromadzeniu Sióstr Służebniczek wstąpiły dwie osoby.

Helena Koczubaj – urodzona 2 III 1886 r. w Kosienicach, córka Jana Koczubaja i Anny Podwórny. Helena wstąpiła do Zgromadzenia 12 VI 1902 r. w wieku 16 lat, śluby złożyła 3 X 1906 r., zaś wieczyste ślubowanie 25 III 1919 r. Już wcześnie ujawniła zamiłowanie do pielęgniarstwa, dlatego przez całe życie zakonne pielęgnowała chorych po domach, w szpitalach, w innych zakładach służby zdrowia: w Kormanie, Uwiśle i Michałówce. W latach 1914–1921 pracowała w szpitalach wojskowych: w Mielnicy, Jaworznie i Rzeszowie. Jako przełożona objęła pracę w szpitalu w Hrubieszowie (1922–1935). Była też przełożoną w szpitalu w Drohiczynie (1935–1937). Potem pracowała jako pielęgniarka w Domu Starców w Łodzi i w Zgierzu – do 1939 r. W latach 1939–1942 przebywała w Staniątkach koło Krakowa, pomagając w pracach domowych i znowu przez rok była przełożoną w szpitalu w Końskich (1942–1943), potem Domu Starców w Krynicy. Następnie pracowała jako pielęgniarka w szpitalu we Wrocławiu (1946–1959) i stamtąd przyjechała do Staniątek, gdzie 4 XI 1972 r., w 70. roku powołania zakonnego, zmarła z powodu ogólnej miażdżycy. W uznaniu zasług w pracy na polu szpitalnictwa, przyznano siostrze Helenie w roku 1925 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości.

Stanisława Matylda Kowalska – urodzona 1 VIII 1904 r. w Kosienicach, córka Tomasza Kowalskiego i Marii Przysłaś. Do zgromadzenia wstąpiła 28 X 1929 r., w nowicjacie przeszła ciężką grypę, a po niej zachorowała na gruźlicę, która szybko postępowała. 7 IX 1931 r. siostra Matylda złożyła śluby zakonne, a niecały miesiąc później, 5 X 1931 r., zmarła w Starej Wsi koło Brzozowa.

Na cmentarzu w Kosienicach pochowane zostały siostry, które zmarły na placówce. Wśród nich były: Anna Kajmowicz (zm. 15 XII 1886 r.), Petronela Woźniakowska (zm. 29 X 1891 r.) oraz Franciszka Angela Janczura (zm. 20 X 1959 r.).

Przedszkole prowadzone przez Siostry, lata 60. XX w.	Dom Sióstr Zgromadzenia NMP, wejście do domu od strony zaplecza gospodarczego, 1998 r.	Dom Sióstr Zgromadzenia NMP, wejście do domu od strony zaplecza gospodarczego, 2018 r.	Grób siostry Franciszki Janczur, zmarłej w Kosienicach w 1959 r.

 Zgromadzenie Sióstr Służebniczek NMP - KOSIENICE